Monety ziem polskich

Monety ziem polskich

Poniższa strona zawiera wybranych kilka polskich monet z kolekcji. Najstarszą z nich jest grosz miedziany z 1768 r. pochodzący z czasów panowania ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta. Kilka przedstawionych poniżej numizmatów nie przypomina rodzimych monet, ponieważ były one bite przez zaborców. Opisy poszczególnych monet zaczerpnąłem z książki Henryka Cywińskiego "Dziesięć wieków pieniądza polskiego".

Grosz miedziany Stanisława Augusta z 1768 roku.

Ustawa z 1766 r. za podstawę ustroju pieniężnego przyjęła używaną dotychczas grzywną kolońską o wadze 233,812 g srebra, a cały system oparto na talarze cesarskim, który w Polsce obiegał w bardzo znacznych ilościach; z grzywny kolońskiej czystego srebra bito 10 talarów.
Nowy system srebrny oparty na złotówce o wartości 4 groszy srebrnych lub 30 groszy miedzianych. Najdrobniejsze były szelągi miedziane wartości 1/3 grosza, czyli 6 denarów. Talar natomiast stanowił równowartość 8 złp lub 32 groszy srebrnych, albo 240 groszy miadzianych i zawierał 23,37 g czystego srebra. Monetą z dawnych czasów pozostał bez zmiany tylko dukat polski, zwany nadal czerwonym złotym. W dukacie powinno być 3,43 g złota, czyli z grzywny kolońskiej czystego złota (233,812 g) należało wybijać 68,18 monet. Oprócz dukatów wybijano suwereny o wartości 3 dukatów oraz półsuwereny - półtora dukata.

**System monetarny za czasów Stanisława Augusta (ustawa z 1766 roku)**
Jednostka monetarna	Równowartość
1 złotówka (2,92 g srebra)	1/8 talara 4 grosze srebrne 30 groszy miedzianych 90 szelągów 180 denarów
1 suweren (10,29 g srebra)	3 dukaty

Sześć fenigów pruskich z 1772 roku.

Podstawą pieniężnego systemu pruskiego była grzywna srebra wagi kolońskiej, z której bito 14, a nie 10 talarów. Talar w tym systemie dzielił się na 24 grosze srebrne, a grosz srebrny na 12 fenigów. Z grzywny srebra bito następujące części talara: czterogroszówki, dwugroszówki, jednogroszówki i półgroszówki.
Traktatem tylżyckim w 1807 r. utworzono z części ziem polsich Księstwo Warszawskie. Obejmowało ono obszar 104 tys. km² i liczyło około 2,6 mln ludności. Rządy sprawowała tymczasowo tzw. Komisja Rządząca w oczekiwaniu na przyjazd księcia saskiego Fryderyka Augusta. Na obszarze nowo utworzonego Księstwa Warszawskiego w obiegu były monety: saskie, rosyjskie oraz pruskie. Dominowały jednakże pruskie, wobec tego Komisja Rządząca uchwaliła przyjęcie monety pruskiej za pieniądz urzędowy. Prusy, korzystając z tego, przerzucały na teren Księstwa coraz to większe ilości gorszej monety zdawkowej o wartości 1/48 talara pruskiego (monety sześciofenigowe).

**System monetarny w zaborze pruskim**
Jednostka monetarna	Równowartość
1 talar pruski	24 grosze srebrne
1 fenig	1/12 grosza srebrnego

Sześć krajcarów austriackich z 1800 roku.

Po tragicznych dla Polski rozbiorach na ziemiach inkorporowanych przez Austrię narastały tendencje skłaniające rząd do wprowadzenia swojej monety. Zmiana systemu pieniężnego na austriacki odbywała się przez dłuższy czas, bo aż do 1825 r. Na terenie Galicji wszelkie rozrachunki prywatne prowadzono według waluty polskiej (tz. w złotych polskich i groszach). Jedynie władze skarbowe, urzędy państwowe i wojskowe posługiwały się urzędową monetą austriacką.
Ten wspólobieg był możliwy z tego względu, iż w obu systemach pieniężnych stosowana była ta sama stopa mennicza (konwencyjna). Monety austriackie i polskie miały więc taką samą zawartość srebra, łatwo było ustalić wzajemny kurs walut.

**System monetarny w zaborze austriackim**
Jednostka monetarna	Równowartość
1 złoty reński (gulden)	4 złote polskie
1 krajcar austriacki	2 grosze polskie 1/15 złotego polskiego

Grosz miedziany z okresu Królestwa Polskiego.

W dniu 20 czerwca 1815 r. ogłoszono w Warszawie treść układu wiedeńskiego o utworzeniu autonomicznego Królestwa Polskiego z carem Aleksandrem I jako konstytucyjnym królem polskim. Stosownie do dekretu carskiego z dnia 1 grudnia 1815 r. wprowadzono nowy system monetarny w Królestwie z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1816 r. System znosił takie monety obiegowe, jak dukaty i talary, a pozostawił jako jednostkę podstawową złoty polski w srebrze, równający się 30 groszom. Ze złota bito sztuki o wartości po 25 i 50 złp, noszące oficjalne nazwy: pojedyncze i podwójne złote królewskie. Jako pełowartościowe monety srebrne bito złotówki o wartości 1,2 i 5 złotych z grzywny srebra wartości 84 złp. Monety bilonowe stanowiły pięcio- i dziesięciogroszowe monety srebrne oraz jedno- i trzygroszowe miedziane (z miedzi 100%).
Nowa moneta Królestwa została tak pomyślana, iż 1 złoty polski równał się 15 kopiejkom, rubel zaś równał się 6 zł i 20 groszom. Monety złote i srebrne opatrzone były portretem cara, jako króla polskiego, a na odwrocie dugłowym orłem cesarstwa, na którego piersiach umieszczono niewielkich rozmiarów orła polskiego. Napisy na monetach były polskie. Stan ten trwał aż do upadku Powstania Listopadowe kiedy to władze carskie nakazały bić monety z napisami początkowo polsko-rosyjskimi, a później z samymi rosyjskimi.

**System monetarny Królestwa Polskiego w latach 1816-1830.**
Ustawowa nazwa monety	Waga czystego kruszcu w gramach	Waga monet całkowita w gramach
podwójny złoty królewski	9,0	9,8
pojedynczy złoty królewski	4,5	4,9
10 zł srebrne	27,0	31,1
5 zł srebrne	13,5	15,5
2 zł srebrne	5,4	9,1
1 zł srebrny	2,7	4,5
10 groszy (bilon srebrny)	0,6	2,9
5 groszy (bilon srebrny)	0,3	1,45
3 grosze (bilon miedziany)	-	8,57
1 grosz (bilon miedziany)	-	2,86

Wróć do góry